Η απλότητα της αιτιάς!!
«Μια φορά και ένα καιρό ήταν ένα παιδί, και βγήκε έξω.»
«Τι φοβάσαι;» ρώτησε. Η εξώπορτα της πολυκατοικίας μόλις είχε κλείσει και μπροστά τους ξεκουραζόταν το πεζοδρόμιο. Δεν ήξερε τι να απαντήσει. Κοίταξε με τα μάτια μεγάλα και όλο απορία. Αν ξεκινούσε να της λέει τι φοβάται, δεν θα σταματούσαν ποτέ. Δεν ήθελε να εκτεθεί. Δεν είχε εκτεθεί και ποτέ, βέβαια. Τι θα άλλαζε τώρα;
Του έσφιξε το μπράτσο και τον κοίταξε συγκαταβατικά. Από το καφέ δίπλα ακουγόταν τρομπέτα, απόγευμα Σαββάτου, χωρίς μαθήματα στη σχολή και χωρίς ακόμα να τον βαραίνουν αυτά που βαραίνουν εκείνους που κρατάνε την επίβιωσή τους στα χέρια τους. Η ζωή ήταν πιο απλή, χωρίς όμως να το καταλαβαίνει αφού τον βάραιναν άλλα, και μόνο χρόνια αργότερα, όταν θα ερχόταν η ώρα να επισκεφθεί με το μυαλό του τις ιστορίες του παρελθόντος, θα απολάμβανε την ηρεμία εκείνης της περιόδου. Πάντα εκ των υστέρων δεν γίνεται, άλλωστε;
Έπαιζε Chet Baker. Έκανε ένα βήμα να προχωρήσει κι εκείνη τον συγκράτησε.
Η παραπάνω εικόνα δεν είναι αληθινή παρά αποκύημα της φαντασίας του γράφοντος, αν και το τι είναι δεν έχει απολύτως καμία σημασία. Aυτό που ίσως έχει σημασία, όμως, είναι το συναισθηματικό υπόβαθρο αυτών που αναφέρονται.
«Τι να κάνω;» ρώτησε. «Τίποτα περισσότερο από το να προσπαθήσεις αυτό που μπορείς. Χωρίς περιστροφές και χωρίς παρακάμψεις. Χωρίς λοξούς δρόμους και χωρίς αναστολές και χωρίς παύσεις.»
Το βλέμμα του, όμως, αφορούσε την Μαρία και πιο πολύ εκείνο το μάτσο από άχυρα που ονόμαζε «φίλους» της. Με την Μαρία έβγαιναν εδώ και έξι μήνες. Ταίριαξαν. Η Μαρία ήταν ολοκληρωμένο θηλυκό. Δεν το εννοούσε επειδή ήταν σέξι κούκλα με ψηλοτάκουνα και βαθύ ντεκολτέ. Όχι, ούτε καν. Τουναντίον, ήταν μια απλή, καθημερινή κοπέλα με φόρεμα και χαμηλά παπούτσια, ενίοτε με τζιν και σταράκια, με ένα σημάδι στο μέτωπο και με όλες τις ατέλειες ή τελειότητες της καθημερινότητας. Ο χαρακτηρισμός θηλυκό απευθυνόταν σε κάτι άλλο. Αφορούσε την ψυχή της, την νοοτροπία της και τον τρόπο που αντιμετώπιζε τον κόσμο της. Πώς μπορούσε αυτή η γυναίκα να κάνει παρέα με αυτά τα ζώα; Τον έναν, μάλιστα, τον Ευτύχη, ο οποίος ήταν και ο αρχηγός της αγέλης τον αντιπαθούσε βαθιά από την πρώτη στιγμή που τον είδε στην σχολή, και ακόμα περισσότερο από τότε που ο τύπος άρχισε να δείχνει τον πραγματικό εαυτό του, που ως πίθηκος που ήταν, έφτυνε, χλεύαζε και αντιμιλούσε συνέχεια με το ύφος του υπερόπτη τυπά που γαμάει με φραπέ και τσιγάρο. Ίδιος ο ξάδερφός του ο Σπύρος από το Αίγιο.
Η Μαρία ήταν ανώτερή του συναισθηματικά. Αν και συνομήλική του, είχε διανύσει μεγαλύτερη απόσταση στον κόσμο από εκείνον, όντας παιδί που μεγάλωσε σχεδόν μόνης της. Σε αντίθεση με εκείνον δεν φοβόταν να αφεθεί, γιατί το ένστικτό της της έλεγε πως την ζωή μόνο αν την αδράξεις θα την κερδίσεις. Απλό και τετριμμένο μέχρι εμετό, “but true”. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε μια παρόμοια συζήτηση μαζί της και στο αποκορύφωμα της ανασφάλειάς του, ψέλλισε «Μαρία…». «Νίκο», τον διέκοψε, «σκάσε λίγο, μόνο λίγο… για μερικά χρόνια.» Ζαλίστηκε.
Πολλές και πολύ καλά μπλεγμένες μεταξύ τους απλότητες. Αυτό είναι η ζωή. Όλοι μας είμαστε πολύπλοκοι. Το μόνο σίγουρο. Επ’ ουδενί δεν θα ήθελα να αρχίσω να μιλάω για το πώς ο καθένας με τον τρόπο του χρησιμοποιεί τις προσλαμβάνουσές του για να προσεγγίσει τα αντιλαμβανόμενα και να συνθέσει τον δικό του κόσμο, μέσα στον οποίο θα μπορέσει να πορευτεί με τις άμυνες που θα του δώσουν αισιοδοξία για τα μελλούμενα. Επ’ ουδενί. Χιλιοειπωμένα και ήδη κουράστηκα.
Αλλά αυτό που θα ήθελα να κάνω είναι μια αντιστοίχιση που εδώ και χρόνια στοιχειώνει το μυαλό μου στα δύσκολα, στις σχέσεις μου, στη δουλειά μου. Αντιστοιχίζω, λοιπόν, τον κόσμο μου με τη μουσική. Και όχι, δεν το κάνω επειδή είμαι ρομαντικός. Τουναντίον. Το κάνω, όμως, επειδή η μουσική έχει ένα μεγαλειώδες χαρακτηριστικό που αφορά τη δομή της και τον τρόπο που μας προσεγγίζει και αντιστοίχως την προσεγγίζουμε κι εμείς κι αυτό είναι η απλότητα της πολυπλοκότητάς της και η αναγκαιότητα να την ζήσεις για να την καταλάβεις. Και ανάποδα.
Και όντας συνεχώς εν ροή και ποτέ εν στάση η μουσική, όπως άλλωστε και ο ίδιος ο κόσμος, συνέπεια τούτου, αλλά και αιτία και ο άνθρωπος, αντικατοπτρίζει το συλλογικό εθιμικό μας.
Πολλές και πολύ καλά μπλεγμένες μεταξύ τους απλότητες. Αυτό είναι η μουσική.
Αν μπορώ να δώσω μια ευχή στο παιδί ή στο «παιδί» του δυτικού κόσμου που παίζει με το smartphone, κάθεται στο pc, γράφει status στα αγγλικά και πίνει freddo ή caldo cappuccino θα ήταν να κοιτάξει γύρω του.
Κοίτα γύρω σου, ρε μαλακισμένο, και κατάλαβε. Κατάλαβε. Σε προστακτική. Τότε θα νιώσεις. Κατάλαβε γιατί ο Κώστας είναι μαλάκας, γιατί η Αγγελική δεν είπε αλήθεια, γιατί η Ηρώ είναι πουτανάκι, γιατί ο περιπτεράς είναι φασίστας, γιατί ο γιος του μπακάλη είναι αδερφή και γιατί εσύ βάζεις εύκολα ταμπέλες και εκεί που νομίζεις ότι είσαι cool και ωραίος τυπάς, γίνεσαι κάθε ημέρα πιο μαλάκας και πιο φασίστας από όλους αυτούς που κατακρίνεις. Κατάλαβε γιατί υπάρχουν όλοι αυτοί οι τύποι που σε φέρνουν στα όριά σου, πως έφτασαν ως εδώ και γιατί στην τελική σε φέρνουν στα όριά σου. Απόκτησε κρίση νεαρέ. Μην μασάς μαλακόχορτο. Ωρίμασε. Δες την αιτία. Οριοθέτησε το χάος της σκέψης σου και δες την αιτία στις σχέσεις. Και ξεκίνα από τα μικρά. Όχι από την σχέση του Ισλαμικού κράτους με το Βατικανό.
Και επιτέλους, πέσε και χτύπα. Χτύπα τα γόνατά σου, τα συναισθήματά σου, μη φοβάσαι. Από ζωντανούς πάσχουμε, όχι από ηγέτες, ούτε από επικριτές-σωτήρες. Ο πολιτισμός σου είναι σε παρακμή, η δύση πέφτει, η αυλαία κλείνει. Ζούμε τις τελευταίες ημέρες τις Εδέμ. Και πάντα η ιστορία στις κρίσιμες καμπές της είχε ανάγκη όχι από τυφλούς μεταπροφήτες, αλλά από εκείνους που θα καλλιεργήσουν στα θεμέλια της πτώσης, τον σπόρο του επόμενου, όχι με τα πομπώδη λόγια ενός ερασιτέχνη ψευτοηγέτη, αλλά με την αμεσότητα της καθημερινής συναναστροφής.
Αγάπα το κομμάτι εκείνο του εαυτού σου, όχι αυτό που πετυχαίνει, αλλά εκείνο που τρώει τα μούτρα του και σαν να μην συμβαίνει τίποτα σηκώνει το σαρκίο του και ξαναρχίζει από το μηδέν, για να φτάσει πιο εύκολα οπουδήποτε. Μεγάλη αλήθεια, όχι γιατί το είπε ο Ελύτης, αλλά γιατί έτσι είναι.
Ζήσε την πτώση και απόκτησε κρίση. Ο κόσμος μου δεν είναι ανάλγητος, κι ακόμα κι όταν είναι, έχω φτιάξει έτσι την προοπτική μου που το χαίρομαι. Ακόμα κι όταν συναναστρέφομαι με ανθρώπους που λογοκρίνουν άθελά τους αυτό που δεν θέλουν να καταλάβουν, ακόμα και τότε απολαμβάνω τους καρπούς του. Αλλά κι αυτός ο κόσμος, κυρίες και κύριοι, από την πλευρά του, κάτι ζητάει. Κι αυτό το κάτι δεν είναι μαγικό, αλλά μια απόφαση που λέγεται κατανόηση. Ο μόνος νόμος που διέπει τα πάντα σ’αυτόν τον κόσμο είναι η απόλυτη συνάφεια μεταξύ αιτίας και αιτιατού. Κατανόηση κυρίες και κύριοι. Η κατανόηση και η συγκατάβαση, άλλωστε, οριοθετούν την απλότητα της πολυπλοκότητάς του.
Γράφει ο Αντώνης Παπαντωνίου